Home HastaliklaKabakulak

Kabakulak

İsmini kulak altında bulunan parotis bezlerini şişmesinden alan bu çocukluk çağı hastalığında,  diğer tükrük guddeleri de   tutulur ve  ateşle seyreder.

Etken

Hastalığa yol açan  Kabakulak virusu, mikrobiyolojide Paramyxoviridae denilen bir RNA virusudur.

Bulaşma

Hasta kişinin öksürüp, hapşırması ile havaya saçılan boğaz salgılarının solunum yolu ile bulaşır.  Virüs  tükrük guddesinde şişmeden  7 gün önce, şiştikten 9 gün sonraya kadar üremeye devam eder, bu nedenle hastalık bu günlerde çok bulaşıcıdır.

Sıklık

Kapalı ve aşısız toplumlarda her 2-5 yıl arayla salgınlar olur. Ocak ve mayıs arasındaki aylarda daha sık  görülür.  Süt çocukluğu çağında  anneden geçen koruyucu hasta olmaktan  korur. Olguların yarısı 15 yaşın altındadır, 20 yaşına kadar çocukların %90’ı  hastalığı geçirir.

Hastalığın oluşması

Hasta kişi ile temas ettikten(kuluçka süresi) ortalama 16-18 gün sonra  kabaca  12 ila 25 gün  içinde hastalık  belirtileri başlayabilir. Kabakulak virüsu, duyarlı kişinin solunum yolu mukoza hücrelerinde çoğalır. Virus özellikle  gudde yapısındaki dokulara(tükrük bezleri, pankreas, erkek ve kızların yumurtalıkları) ve sinir sistemine(beyin dokusu, omuriliği saran zarlar (Menenjit)) yayılarak iltihap oluşumuna neden olur.

Hastalık belirtileri

Kabakulak,  herhangi bir hastalık belirtisi olmadan da geçirilebilir.

Tükrük bezlerinin tutulumu(Parotit)
Ateş, başağrısı, iştahsızlık, halsizlik, kulak ağrısı belirtileri ile kendisini gösterir. Tükrük bezlerinin iltihaplanması nedeniyle kulak memesi hizasında yanaklarda tek veya çift taraflı ağrılı  şişlik olur. Bir-iki gün içerisinde  en sık kulak altında bulunan parotis bezinin bulunduğu bölgede şişlik, ağrı, hassasiyet ortaya çıkar. Karşıdan bakıldığında  hastanın kulak kepçesi yukarı-dışa itilmiştir, çenenin köşesi silikleşir  ve yüz asimetrik görünüm alır. Hastaların  çok az  bir kısmında  sadece  tek taraflı şişlik olur iken, çoğunlukla birkaç gün sonra  diğer taraf parotis bezi de şişmeye başlar. Parotis bezinde kızarıklık, ısı artışı gibi belirtileri bulunmaz, ancak ağrı nedeniyle çiğneme ve  konuşma güçlüğü olur. Ateş 1-6 günde düşer,  şişlik 6-10 gün içinde geriler. Dil altındaki tükrük bezleri daha az sıklıkla tutulur.

Yumurtalıkların tutulması
Kız çocuklarında yumurtalık(ooforit) iltihabı, erkek çocuklarında erbezi ve yumurtaları (Epididimo-orşit) ergenlik döneminden önce nadiren olur   iken ergenlikten sonra  erkeklerde  üçte bir, kızlarda  yirmide 1  oranında  gelişir. Erkeklerde  genellikle tek taraflı  yumurta tutulur, yumurta  ağrılıdır, çok büyür, ayrıca alt  karın  bölgesinde  ağrı olur. Yakınmalar 5 günde gerileyebilir ancak  haftalarca da sürebilir.
Beyin zarı ve  beyin dokusu iltihabı(Menenjit ve Ansefalit)
Kabakulak virüsu,  aşısız toplumlarda en sık   beyin zarı iltihabına (viral menenjit)  yol açan etkendir.  Beyin zarı iltihabı(Menenejit) tükrük bezleri şişmeden önce, şişlik sırasında veya şişlik kaybolduktan sonra  ortaya çıkabilir.   Başağrısı,  bulantı, kusma , huzursuzluk,  ense sertliği  gibi belirtiler  olur. Beyin dokusunun(ansefalit)  iltihabında ise uykuya eğilim,  şuur bulanıklığı, baş dönmesi, havale  veya felçler  gelişir.

Diğer belirtiler
Ender olarak kabakulak hastalığının seyri sırasında   pankreas  iltihabı, eklemlerde gezici iltihaplanma,  böbrek  tutulumu görülebilmektedir.

Tanı

Tükrük bezlerinde  ve yumurtalarda iltihaplanmaya yol açan diğer hastalık ile ayırt edilmelidir. Kabakulak  hastalığında  serum amilaz düzeyi 2-3 hafta  yüksek kalır. Kabakulak’  a  özgü  korucu proteinlerin( IgG ve IgM antikorları)  araştırılır.

Tedavi

Belirtileri azaltmaya yönelikdir. Ağrı kesici ilaçlar verilebilir.
Hastalığın yan etkileri
Hastalık, ender olarak  sağırlık, kısırlık gibi kalıcı hasarlara  da  yol açabilir. Kabakulak enfeksiyonu sırasında sağırlık  her 20.000 olguda bir  ve her 100.000 olguda 1-3 ölüm  görülebilmektedir. Gebeliğin ilk üç ayı içerisinde hastalığa yakalanan annelerde düşük olabilir.

Korunma
Mutlaka aşı yaptırmak gerekir. Kabakulak aşısı , 1967 yılında ruhsat almış olan canlı, zayıflatılmış bir  viral  aşıdır. Genellikle tek bir enjeksiyon  içinde Kızamık, kabakulak ve kızamıkçık(KKK) aşıları beraberce uygulanabilir.   KKK aşısı çocuklara iki doz uygulanır. Birinci doz çocuk 12-15 aylıkken, ikinci doz 4-6 yaş arasında iken, çocuk yuvasına veya ilkokula başlanmadan önce uygulanır.  Ancak  11-12 yaşına kadar  ikinci doz  KKK yapılmayan çocuklara bu  evrede yapılmalıdır.
Bazan kabakulak aşısından 1-2 hafta sonra hafif bir ateş veya yanaklardaki veya çene altındaki bezlerde şişme görülebilir. Daha ciddi  yan etkiler çok  nadirdir. Ülkemizde  KKK aşısı sağlık bakanlığı tarafından Haziran  2006 tarihinden itibaren  ücretsiz yapılmaya başlanmıştır.