İnsanda hastalık:
H5N1 virusunun kanatlı hayvanlardan insana bulaştığı kesin olarak gösterilmiştir, çevreden insana geçtiği ile ilgili şüpheler vardır, insandan insana geçtiğine dair ise yeterli bilgi yoktur. Virus insana korunma önlemi (eldiven, maske, önlük) almaksızın enfekte hayvanın gözyaşıyla, burun ve boğaz akıntıları ile veya dışkısıyla direk temas veya bu salgılarla ve dışkılarla kontamine olmuş yüzeylerle indirek temas yoluyla veya enfekte tozların solunmasıyla bulaşır. İnsanda hastalık ilk kez 1997 yılında, tavuklarla temastan sonra bir hafta içinde, Hong Kong’da 18 kişide ortaya çıkmış ve bunların 6’sı hayatını kaybetmiştir (14). Ülkemizde görülen vakalarda ve Güney Doğu Asya ülkelerinde görülen vakaların büyük çoğunluğunda hasta kümes hayvanları ile yakın temas hikayesi vardır. İtlaf ekiplerinde çalışanlar gibi kümes hayvanları ile yoğun teması olan kişilerde ise henüz hastalık ortaya çıkmamıştır,  ancak bazı çalışmalarda seropozitiflik bildirilmiştir (15). Bu konuda yapılan bazı çalışmaların sonuçları Tablo 1’de görülmektedir.

 

Tablo 1. H5N1 ile enfekte hayvanlara veya hastalara temas eden kişilerde yapılan serolojik ve klinik çalışmaların sonuçları

Grup	Yer	Yıl	Yöntem	Test sayısı	Pozitif (%)	Not	Araştırıcı
Eviçi temaslılar Ziyaret temaslıları İşyeri temaslıları	Hong Kong	1997	MN, ELISA, WB	51 26 47	6(12) 1(4) 0	Pozitif 6 eviçi temaslının 5’inde aynı zamanda tavuk teması da var	Katz et al (16)
İtlaf ekipleri	Hong Kong	1997	MN, WB	293	9(3)	Hafif USYE’li bir vakada serokonversiyon	Bridges et al (17)
Tavuk marketinde       çalışanlar	Hong Kong	1997	MN, WB	1525	- (tahminen % 10)	Çoğu asemptomatik	Bridges et al (17)
Temaslı sağlık çalışanları	Hong Kong	1997	MN, WB	217	8(4)	2 serokonversiyon, çoğu asemptomatik	Bridges et al (18)
Eviçi temas	Vietnam	2004	MN	51	0	83 kontrolde pozitif yok	Yayınlanmamış bilgi
Hasta kümes hayvanlarıyla temas	Vietnam	2004	MN	25	0	-	Yayınlanmamış bilgi
Temaslı sağlık çalışanları	Vietnam	2004	MN	83	0	2 adet şüpheli hastalık (kanıtlanmamış)	Liem et al.(19)
Temaslı sağlık çalışanları	Vietnam	2004	MN, RT-PCR	60	0	Tanımlanan hastalık yok	Schultsz et al.(15)
Temaslı sağlık çalışanları	Tayland	2004	Sadece klinik	54	0	Tanımlanan hastalık yok	Yayınlanmamış bilgi
Temaslı sağlık çalışanları	Tayland	2004	Sadece klinik	35	0	Ateş veya grip benzeri tablo yok	Apisarnthanark et al.(20)
İtlaf ekipleri	Endonezya	2005	MN	79	1	Asemptomatik	Yayınlanmamış bilgi

İnsanlarda kanatlı hayvanlardan bulaşan H5N1 virusu mevsimsel influenza virusu ile karşılaşırsa, bu durumun iki virus arasında gen transferi (reassortment) sonucu H5N1 virusuna insandan insana bulaşma özelliği kazandırabileceğinden korkulmaktadır (21, 22).

Şu ana kadar bütün dünyada 163 insanda H5N1 virusu saptanmıştır (Şekil 4) (13). Bunlardan 21’i son epidemi sırasında ülkemizde ortaya çıkmıştır. Ülkemizdeki pozitif kişilerin diğer ülkelerde saptananlardan en önemli farkı, bunlardan 10’unda hasta veya kanatlı hayvanlarla temas sonucu inceleme sırasında H5N1 virusunun saptanması, ancak asemptomatik enfeksiyon şeklinde seyretmesi veya temas sonrası başlanan osetalmivirin etkisi sonucu klinik belirti ve bulguların olmamasıdır. Diğer ülkelerdeki vakalarda ise sadece klinik bulguları olan hastalardan örnek alınmıştır. Vakalardan 78’i ölmüştür. Ülkemiz dışındaki vakalarda mortalite oranı % 52’dir (13). Ülkemizde ise mortalite, semptomu olan 11 vaka dikkate alındığında 4/11, yani % 36.3’dür.

 

 

Şekil 4. Dünya’da kümülatif avian influenza insan vaka sayısı (26.12.2003-15.2.2006)

Kuş gribi genellikle okul çağındaki çocuklarda ve adolesanlarda görülmekte ve bu grupta daha ağır hastalığa neden olmaktadır (Tablo 2) (10,11). Bunun nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, bu yaş grubunda hasta kümes hayvanı ile temas şansının fazla olmasının önemli rol oynadığı düşünülmektedir. Nitekim Doğu Bayazıt’da ve Van’da anne ve babalar sadece hasta hayvanları kesip yerken, çocuklar hayvanlarla hasta iken ve kesildikten sonra uzun süre oynamışlardı. Buradan ayrıca, hayvanların sekresyonları ile temasın hasta hayvanın etinin yenilmesinden daha önemli bir bulaş riski oluşturduğu söylenebilir.

Vakalarda hasta kümes hayvanı ile temas öyküsü % 70 ile 100 arasında değişmektedir (23-25). Ülkemizdeki vakaların hepsinde belirgin temas öyküsü vardır. 

Tablo 2. Vakaların yaş gruplarına göre dağılımı (13,23-25)

	Hong Kong 1997	Tayland 2004	Vietnam 2004	Ho Chi Minh City (Vietnam) 2005	Kamboçya 2005	Türkiye 2006
Yaş	(N=18)	(N=17)	(N=10)	(N=10)	(N=4)	(N=21)
Ortalama	9,5	14	13,7	19,4	22	14,3
Alt – üst sınır	1-60	2-58	5-24	6-35	8-28	2-65