Korunma ve profilaksi:
Olası ve kesin vakalar mutlaka hastaneye yatırılarak izlenmelidir. Hastaların yatırılacağı hastanelerde ventilatör dahil, solunum desteği ve diğer yoğun bakım olanaklarının bulunması gerekir. Bu hastalara hastanedeki izlem sırasında damlacık izolasyonu yöntemleri uygulanır:
Hastaların tek kişilik odada izlenmeleri uygundur. Bu mümkün değilse kohort uygulanır, yani aynı vakalar bir odaya yerleştirilir. Hastanın en az bir metre yakınına yaklaşılması gereken durumlarda normal cerrahi maske (varsa N95) takılması gerekir. Hastanın transportu gerekli olduğunda ise sadece hastaya normal cerrahı maske takılması yeterlidir. Hastaların odasının kapısı sürekli olarak kapalı tutulmalıdır.
Profilaksi amacıyla, ölü veya hastalık şüphesi bulunan hayvanlarla korunmasız teması olanlara bir nöraminidaz inhibitörü olan oseltamivir (Tamiflu®)7 gün süreyle kullanılır (26). Hasta insanlara bakım veren sağlık personeline de, eğer korunmasız olarak, yani damlacık önlemleri (maske, eldiven, önlük) almadan yakın temasta (bir metreden yakın temas) bulunmuşsa, insandan insana bulaşmanın henüz bildirilmemesine rağmen, profilaksi verilmesinde yarar vardır. Hasta veya ölü hayvan ve insanla temas eden kişinin (itlaf ekipleri ve sağlık personeli dahil) temas sırasında gerekli önlemleri almışsa, yani maske takmış, eldiven ve önlük giymişse ve vücudunun açık bölgelerine direk veya indirek bir temas olmamışsa, kemoprofilaksi almasına gerek yoktur. Osetalmivir profilakside 12 yaşın üzerinde ruhsatlıdır, ancak salgın sırasında bir yaşın üzerinde kullanılmaktadır(26). Yetişkinlerde günde bir kez 75 mg’lık kapsüller verilir. Çocuk dozu tam belirlenmemiş olmakla birlikte, genellikle günde bir kez, vücut ağırlığı 15 kg’dan düşük çocuklarda 2 mg/kg (maksimum 30 mg), 15 – 23 kg arasında 45 mg, 23-40 kg arasında 60 mg ve 40 mg veya daha ağır çocuklarda yetişkin dozunda, yani 75 mg olarak kullanılır (27). İlacın etkili olması için temastan sonra iki gün içinde verilmesi gerekir. Ancak temas edilen hayvanda kuş gribi olması kuvvetle muhtemelse, iki günden sonra da kullanılması önerilmektedir (26). Osetalmivirin ülkemizde 75 mg’lık kapsülleri vardır. Çocuklarda ancak kapsülün içindeki tozun göz kararı bölünmesi ile uygulanmaktadır. Mililitresinde 12 mg osetalmivir bulunan, oral süspansiyon hazırlamak için toz şekli de mevcuttur, ülkemize getirilmek üzeredir.
Mevsimsel influenza profilaksisinde etkili olarak kabul edilen diğer iki ilaçtan amantadin ve rimantadinin kuş gribi profilaksisinde etkinliği konusunda yeterli deneyim yoktur. Zanamivir ise profilaksi endikasyonu için ruhsatlı değildir.
Kişisel korunma:
Yabani kuşlarla ve bunların atıklarıyla temastan uzak durmak gerekir. Entegre tesislerde yetiştirilmiş ve ismi bilinen, damgalı veya etiketli kümes hayvanlarının etlerinin yenmesinde sakınca yoktur. Bu etlere temastan önce ve sonra sabun ve suyla el yıkamak, etlerin 100o C’da en az 5 dakika pişirilmesi ve hiç pembe kısmının kalmadığının kontrol edilmesi hastalığın bulaşma riskini tamamen ortadan kaldıracaktır. H5N1 virusu yumurtanın içine geçmemekte, ancak kabuğuna bulaşabilmektedir. Her ne kadar henüz yumurta yiyerek hastalığa yakalanan bir vaka bildirilmemişse de, entegre tesislerde üretilen markalı yumurtaların yenmesi, bunların da kabuğuna elledikten sonra ellerin yıkanması ve kaynar suda en az 5 dakika haşladıktan sonra veya iyice kızartıldıktan sonra tüketilmesi önerilir. Özellikle yaşadığımız salgının kurban bayramı sırasında ortaya çıkması nedeniyle gündeme gelen, kurbanlık hayvanların ayaklarıyla virusu taşıması gibi korkuların bilimsel hiçbir dayanağı yoktur.
Diğer korunma yöntemleri:
Hasta hayvanların sekresyonları ve dışkıları ile bulaşmış yüzeylerin (itlafı tamamlanmış kümesler, hayvan evde bulunmuşsa ev eşyaları ve yüzeyleri, hasta yatakları ve tek kullanımlık olanlar dışındaki malzemeler, hastalık bulunan bölgelerden çıkan araçların tekerlekleri) o yüzeyler için uygun deterjanlarla temizlenmelidir. Deterjan bulunmadığı durumlarda 1/10 sulandırılmış çamaşır suyu (hassas yüzeyler ve tıbbi malzemeler için 1/100 sulandırılmış çamaşır suyu yeterlidir) kullanılabilir. İtlaf edilen kümes hayvanları ve ölen yabani kuşlar mutlaka bir çukura gömülmeli ve üzeri toprakla kapatılmalıdır. Ölen insanları yıkayan kişiler damlacık önlemlerine uymalıdır. Cesetler deliksiz ceset torbalarına yerleştirilip, gömülebilir. Bunun dışında ek önlem alınması önerilmemektedir.
