Bulaşıcı bir hastalık etkeni ile karşılaşan, hastalık kaynağı ile temas eden kişileri bulaşıcı hastalıktan korumak içi yapılan uygulamalara proflaksi denilmektedir. Profilaksi antibiyotiklerle, immünoglobulin ya da heterolog serumlarla bazen de aşılarla sağlanabilmektedir.

Temas sonrası aşılama hizmetleri bağışıklamada önemli bir yer tutar. İkincil korunma başlığı altında incelenen bu uygulamaya gidebilmek için etkenle veya hastalık kaynağı ile temas eden kişiye ait bazı bilgiler alınmalıdır (1).

1. Temasın bir bulaşıcı hastalık kaynağı ile olup olmadığı saptanmalı,
2. Yapılan temasın bulaşıcı hastalığın bulaşma yoluna uygun olup olmadığının belirlenmesi (Ör: N. menenjit için yakın temas bir bulaşma yoludur. Ancak Hepatit B için tokalaşma bulaşma yolu olarak kabul edilmemektedir.)
3. Temas sırasında bulaşmayı önleyecek mekanik (maske, eldiven gibi) koruyucu olup olmadığı saptanmalı
4. Temas eden kişinin hastalığa karşı duyarlı ya da dirençli olup olmadığı belirlenmeli
5. Temas eden kişinin aşı ile korunması planlanıyorsa aşıya karşı bir kontraendikasyonu olup olmadığı saptanmalı
6. Aşı ile korunması planlanan kişiye hastalığın semptom ve bulguları, hastalığın seyri ve komplikasyonları, aşılamanın yararları hakkında bilgi verilmeli,
7. Gereken durumlarda kişinin aşı ile korunması yapılacak hastalığa karşı başlangıç laboratuvar değerleri belirlenmeli (örneğin hepatit B için Anti-hepatit B yüzey antijeni titresi)

Aşı ile yapılacak korunma genellikle Hepatit B, kuduz ve difteri-tetanos için uygulanmakatadır. Son dönemlerde su çiçeği ve hepatit A için de aşı ile korunma programları geliştirilmeye çalışılmıştır. Boğmaca ve meningokoksik memenjit de dahil olmak üzere pekçok  hastalık salgınları ya da yaygın görüldüğü durumlarda kişinin hastalık kaynağı ile direk temasına bakılmaksızın aşılama ile korunma sağllamaya yönelik uygulamalar vardır. Ancak aşağıda temas sonrası en sık kullanılan aşılamalardan kuduz ve hepatit B aşı uygulamalarından bahsedilecektir.

Temas Sonrası Kuduz Aşısı Uygulaması :
Kuduz şüphesi olan ya da kuduz olan bir hayvan tarafından ısırılan kişilere temas sonrası bağışıklık hizmeti şu şekilde verilmelidir (2):

 

• Pasif bağışıklama: Virusun nötralizasyonunda kullanılır. Kuduz immünglobülin (RIG) 20 ünite/kg olarak hesaplanır. Yarısı yara yerinin çevresine diğer yarısı ise intramüsküler olarak verilir. Serum hayvan kaynaklı ise allerji testi yapıldıktan sonra 40 I.Ü./kg olarak verilir.
• Aşılama: Beş kez 1ml dozunda İnsan Diploid Hücre Aşısı (Human Diploid Cell Vaccine:HDCV) veya Rhesus maymunlarından üretilen adsorban kuduz aşısı, intramüsküler olarak verilir. Birinci doz hemen yapılır. Diğerleri 3, 7, 14 ve 28-35. günlerde yapılmalıdır. İmmün yetmezliği olan kişilerde serum örnekleri alınarak kuduz antikorlarına bakılmalıdır. Daha önce ( maruziyet öncesi ) aşılanmışlara ise 2 doz aşı uygulanır( Hemen ve 3.gün). Çok ciddi yaralanmalarda 7. günde bir kez daha aşı yapılmalıdır. Ancak bunlara immünglobülin gerekli değildir.

Eğer ısırılan kişinin hayvanı tahrik edici davranışları olmamışsa aşı ve serum hemen uygulanmamalı, hayvan inkübasyon süresi kadar ( ortalama 7-10 gün ) gözlem altında tutulmalıdır. Vahşi hayvanlar potansiyel olarak kuduz taşıyıcısı olduklarından bu hayvanların neden olduğu ısırıklarda hemen aşı-serum uygulamasına geçilmelidir. Bu konuda Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan  yönetmeliğe bakılması ihmal edilmemelidir.

 

Temas Sonrası Hepatit B Bağışıklaması (3):

• HbsAg (+) anneden doğan bebekler: 0,5 ml İmmünglobulin (HBIG) doğumu takiben 12 saat içinde verilmelidir. Ayrıca hemen aşılama programına geçilmelidir. Aşı 0, 1 ve 6 (12.) ayda uygulanır. Bir aylıkken yapılması gereken aşı ilk 3 ay içinde yapılmazsa, aşı HBIG ile beraber yapılmalıdır. Aşı programı tamamlanan çocuklarda 12-15. ayda HbsAg ve AntiHbsAg bakılarak bağışıklanmış olup olmadıkları saptanmalıdır.
• HbsAg (+) materyelle perkütanöz veya mukozal maruziyeti olanlar: Bu tür maruziyet Anti Hbs (-) olanlara alınacak önlemleri kapsar. İlk 24 saat içinde 0,06ml/kg veya toplam 5ml HBIG uygulanır. Aşılama programına alınır. Aşı olmayı kabul etmeyenlere 1 ay sonra tekrar HBIG uygulanır. Sadece tek bir iğne batması olanlara HBIG önerilmez. Ancak bunlar aşı programına alınır.
• HbsAg(+) olanlarla cinsel temasta bulunanlar: Cinsel teması takip eden ilk 14 gün içinde HBIG uygulanır. Ayrıca aşılama programına alınır.

 

Prof. Dr. Levent AKIN
Haziran 2006
leventa@hacettepe.edu.tr